Spinoza

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Spinoza door Nicolas Dings, 2008

 

 

Spinoza en Amsterdam

 

Het standbeeld van de filosoof is onthuld op zijn 376e geboortedag. Zijn geboortestad is Amsterdam, het beeld staat vlak bij de plek waar hij ter wereld kwam. Maar op aandringen van de rabbijnen werd Spinoza op 24-jarige leeftijd door het gemeentebestuur verbannen uit de stad. De zoon van Portugees-joodse immigranten zou zich schuldig gemaakt hebben aan ketterij want hij twijfelde openlijk aan kerkelijke dogma’s. Spinoza stelde dat God onpersoonlijk was en geen vrije wil of plan kent. De natuur was in zijn ogen God en de Bijbel mensenwerk.

 

Spinoza dacht heel positief over zijn stad: “Amsterdam bijvoorbeeld plukt de vruchten van de vrijheid blijkens zijn groei, die alle volken bewonderen. In deze bloeiende en bevoorrechte stadstaat leven immers mensen uit alle volken en met alle mogelijke geloofsovertuigingen eendrachtig samen.”

 

Na zijn verbanning woonde Spinoza een aantal jaar in Rijnsburg en vestigde zich daarna in den Haag. Daar voltooide hij het boek  Ethica, zijn levenswerk. Hij stierf in die stad, waarschijnlijk aan tuberculose. Den Haag heeft ter herinnering aan zijn beroemde ingezetene een standbeeld, het werd onthuld in 1880 en is gemaakt door Frédéric Hexamer.

 

 

Amsterdam en Spinoza

 

Spinoza geldt nu als een vermaard filosoof en stamvader van de moderne wijsbegeerte en daarom wilde Amsterdam een standbeeld voor de ‘Amsterdammer’ Spinoza. Baruch moet zelfs het boegbeeld worden van de stad, zoals Erasmus dat is voor Rotterdam. Hoewel bij het Spinoza-lyceum een beeld staat (door Hildo Krop), wilde de stad een meer in het oog springend, prominent monument.

 

Aan de andere kant ijverde Den Haag voor een standbeeld van Thorbecke, de grondlegger van de democratie. Dat bracht kunstenaar Hans van Houwelingen ertoe het voorstel tot een ruil te lanceren: Amsterdamse Thorbecke naar den Haag, Haagse Spinoza naar Amsterdam. Maar den Haag wilde zijn monument zeker niet kwijt: “de Ethica voltooide hij hier, in een dakkamer aan de Paviljoensgracht”.

 

                                                                                                                                                       

De Stichting Spinoza Monument bracht uiteindelijk het geld bijeen en liet een realistisch beeld maken. Op verzoek van de gemeente maakte de beeldhouwer het hoofd gelijkend op dat van de Spinoza-figuur die vroeger op de bankbiljetten van duizend gulden stond. De stichting heeft het monument aan de gemeente geschonken.

                                    

 

 

           Symboliek

 

 

Tolerantie

 

Spinoza geldt als pleitbezorger van tolerantie en vrijheid van meningsuiting. De tolerantie wordt in het beeld gesymboliseerd door de halsbandparkieten op zijn mantel.

 

Dit zijn ‘vreemde vogels’, kleurige exoten die van oorsprong niet in Nederland voorkomen. Nu zijn ze alom aanwezig, te beginnen in Amsterdam, en hebben zich een plek naast andere vogels verworven. Zoals naast mussen, ook op de mantel aanwezig en een vogelsoort die sterk in aantal teruggedrongen is.

 

In het voetstuk staat gebeiteld: “Het doel van de staat is de vrijheid” als samenvatting van zijn filosofie.

      

 

 

 

Icosaëder

 

Spinoza beheerste het vak van lenzenslijper. Het was gebruikelijk voor een joods geleerde ook een ambacht te beheersen. Christiaan Huygens roemde de kwaliteit van Spinoza’s lenzen.

 

Naast Spinoza ligt een geslepen blok graniet met twintig gelijkzijdige driehoeken, een verwijzing naar zijn beroep. Daarnaast staat het ook symbool voor het denken van de filosoof: het universum als model, geslepen door de menselijke geest.

 

 

 

 

Rozen

 

De mantel draagt naast mussen en parkieten, ook rozen. Spinoza droeg een zegelring met een roos en het woord ‘caute’, wat behoedzaam betekent. De naam Spinoza is afgeleid van het Portugese esphino: doorn. Spinoza is geboren uit Portugese immigranten die als vluchtelingen naar Amsterdam kwamen.

 

Ellips

 

Verder is het podium ellipsvormig, als de banen van de planeten in het universum, Spinoza probeerde het spiritueel universum te bevatten en te benoemen.

 

 

 


 

Baruch de Spinoza (1632-1677)

 

De filosoof Spinoza publiceerde het oudste pleidooi voor de vrijheid van spreken en schrijven in Nederland dat tot nu toe bekend is. In dit Theologisch-Politiek Traktaat pleitte Spinoza voor volledige vrijheid van meningsuiting en godsdienstvrijheid, dit in tegenstelling tot zijn tijdsgenoten die geloof ondergeschikt wilde maken aan de staat.

 

Hiermee werd Spinoza, samen met John Locke, de eerste die de principiële tolerantie verdedigde. Spinoza was niet atheïstisch, de basis van zijn filosofisch stelsel is God, maar hij had een heel ander godsbeeld dan gangbaar was. Een stelling in het na zijn dood uitgegeven Ethica stelt dat er van een Goddelijk plan geen sprake kan zijn (actueel gezien de discussie over ID). Hij stond alleen in zijn ontkenning van het bestaan van wonderen en het bovennatuurlijke.

 

Spinoza in Wikipedia

 

 

 

 

 

 

 


 

Nicolas Dings (1953)

 

www.nicolasdings.nl                  Wikipedia

 

Dings werkt in de meest uiteenlopende materialen en technieken waaronder keramiek, brons, steen, roestvrij staal en glas. Zijn werk is filosofisch getint, vol humor en hij schuwt het grote gebaar niet. De beeldtaal van de klassieke kunstgeschiedenis is uitgangspunt, maar wordt vertaald naar het heden.

(Uit de monografie: Nicolas Dings, door Jurrie Poot, Huub Mous, Alex de Vries, Nicolas Dings)

 

 


 

 

 

 

Zwanenburgwal

 

Foto’s: april 2010

 

 

Startpagina Buitenbeeldinbeeld

 

Buitenbeelden in Amsterdam Centrum

 

Monumenten in Amsterdam: Portretten

 

 

 

 

 

 


 

Ansichtkaarten

 

 

                       

 

               Erasmus (1622, Hendrick de Keyser), Rotterdam                                   Spinoza (1880, Frédéric Hexamer), den Haag