Domela Nieuwenhuis

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ferdinand Domela Nieuwenhuis door Johan Polet, 1931

 

 

Werkmansjasje

 

Ruim tien jaar na zijn dood deed de hoofdredacteur van het blad ‘De Vrije Socialist’ het voorstel een standbeeld op te richten voor de socialistische voorman. Dit voorstel was niet direct ingegeven door drang tot huldeblijk maar door het voornemen generaal van Heutz met een standbeeld te eren. Dat riep in linkse kring weerstand op en een initiatief tot tegenactie. Op 29 augustus 1931 vond de onthulling plaats.

 

 

                                     

 

                                                                       Domela wordt geblindoekt naar zijn plek gehesen (Foto: Beeldbank Amsterdam)

 

Stilte

 

Het was druk op het Nasssauplein bij de onthulling, tienduizenden waren aanwezig. De communisten trokken vanaf de Westermarkt naar het plein, anarchisten en andere links georienteerde groeperingen als De Dageraad, de Vrije Socialisten, de antimilitaristen,  de Algemeene Nederlandsche Geheelonthoudersbond  en de Nederlandschen Vegetariërsbond -  begonnen hun tocht op het IJsclubterrein, het huidige Museumplein.  Er was een ogenblik stilte, een foto van de manifestatie toont een menigte waarin de bordjes 'stilte' opduiken.

 

Het Algemeen Handelsblad over de uren na de onthulling door de weduwe van Domela Nieuwenhuis: “Reeds kort na zessen klisten amateur-politici tezamen, er werd veel gedebatteerd op soms vrij heftige toon.”

 

 

 

                  

 

 

 

Niet iedereen was tevreden over het standbeeld. Domela staat er met gebalde vuist als een donderprofeet bij, in plaats van als een kalme heilsprediker. Een broer van Domela schreef in een brief misprijzend over het beeld: dat Domela ‘een dergelijk  werkmansjasje nóóit droeg’, ‘.. en dan die voor hem ondenkbare strijdhouding ..’ 

(brief: collectie DN Museum in Heerenveen).

 

 

 

                                                           

 

 

Prometheus

 

In het eerste ontwerp had Polet niet Nieuwenhuis maar de figuur Prometheus, die het vuur van de goden stal en het de mensen bracht, uitgebeeld. Het ontwerp werd afgekeurd evenals een volgend ontwerp waarop Nieuwenhuis figureerde naast Prometheus. In het uitgevoerde ontwerp staat Nieuwenhuis tradioneel hoog op de sokkel maar Prometheus is nog steeds aanwezig, zij het als relief op de sokkel.

 

 

 

                      

 

 

 

                                                            

 

 

 

 


 

Ferdinand Domela Nieuwenhuis (1846-1919)

 

Pionier van het socialisme, hij geldt als één van de oprichters van de socialistische beweging in Nederland. Hij was in Nederland populair door zijn optredens bij stakingen van ambachtslieden, maar ook bij die van de veenarbeiders. In veel arbeiderswoningen was een foto van hem te vinden. Omdat hij opkwam voor de Friese veenarbeiders, kreeg hij de bijnaam Us Ferlosser.

 

Volksleider

 

In 2008 is een brief van Multatuli (Eduard Douwes Dekker) gevonden waarin hij Domela Nieuwenhuis een groot volksleider noemt. Nieuwenhuis was tot een jaar gevangenisstraf veroordeeld wegens majesteitschennis. Hij nam de straf op zich omdat hij als hoofdredacteur van het blad Recht voor Allen niet de naam wilde noemen van de auteur van het schendende artikel. Multatuli schrijft dat Domela zich nooit de verantwoordelijkheid in de schoenen had moeten schuiven, het “past een groot volksleider niet”.

 

 

 

F. Domela Nieuwenhuis

 

F. Domela Nieuwenhuis

 

 

 

 

 

 

 


 

Johan Polet (1894-1971)

 

Wikipedia

 

 

In een kenschets uit 1923 van Han Wezelaar wordt Polet aangeduid als een modernistisch beeldhouwer.

Polet tekende eveneens voor het beeldhouwwerk van de brug bij het Leidseplein en de scheepstimmerman in Nieuwendam.

 

 

 

 

                               

 

 

 

 

                                                                                

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

Ansichtkaarten

 

 

 

                     

 

                                                            Jaartal onbekend; er ligt een krans voor het beeld,

                                                           “Hij staat daar roetzwart, want het is donker verwerend brons”

 

 

Vrank en vrij

 

Letterkundige H.B. Fortuin schreef in 1939 dat Amsterdam een stad zonder standbeelden is. Er was één uitzondering: het beeld van Ferdinand Domela Nieuwenhuis op het Nassauplein.  Dat staat “vrank en vrij midden in het gewoel van de stad. Voor hem schieten fietsen en vrachtauto’s voorbij. Trams piepen in de bocht en denderen over de brug. Achter hem tuffen vrachtschepen en als achtergrond razen de electrische treinen  over de hoge ophaalbrug. Hij staat daar roetzwart, want het is donker verwerend brons op een zwart stenen onderstuk en heft vermanend de hand op en wekt de verdrukten tot gerechtvaardigde strijd door zijn maatschappelijke leuze ‘Recht voor Allen.’ Dit is het enige moderne standbeeld dat Amsterdam heeft om een groot man te eren.’’

 

 

 


 

Nassauplein

 

Foto’s:  juli 2006 en maart 2008 en 2010

 

 

Startpagina

 

Buitenbeelden in Amsterdam West

 

Monumenten in Amsterdam: Portretten